หาทางออก
และจมูก
ใต้ควัน
นอนราบ กลิ้ง
ส่งสัญญาณ
ทำไมรู้วิธีเอาตัวรอดจึงสำคัญกว่ามีถังอย่างเดียว
ถังดับเพลิงช่วยควบคุมไฟขนาดเล็กในระยะแรก แต่เหตุเพลิงไหม้เปลี่ยนสภาพเร็ว ควันพิษ ความร้อน และความตื่นตระหนกอาจทำให้ผู้ประสบเหตุหมดสติหรือเลือกทางผิดก่อนเข้าถึงเปลวไฟ การมีอุปกรณ์จึงต้องมาพร้อมแผนอพยพ ทางออกที่ไม่ถูกกีดขวาง และการฝึกตัดสินใจว่าจะ “ดับ” หรือ “หนี”
1. ตั้งสติและเลือกทางออกที่ปลอดภัยที่สุด
หยุดเพียงชั่วครู่เพื่อประเมินตำแหน่งควัน เปลวไฟ และป้าย EXIT จากนั้นออกทันทีตามเส้นทางที่ปลอดภัยกว่า ทิ้งกระเป๋า เอกสาร และทรัพย์สินที่ไม่จำเป็น อย่าย้อนกลับเข้าไปหยิบของ และอย่าคิดว่าสัญญาณเตือนเป็นเพียงสัญญาณผิด
- บ้าน: รู้ทางออกหลักและทางออกสำรอง รวมถึงผู้ที่ต้องช่วยเหลือ
- คอนโด: ใช้บันไดหนีไฟ ไม่ใช้ลิฟต์ และปฏิบัติตามแผนอาคาร
- สำนักงานหรือห้าง: ตามเจ้าหน้าที่หรือผู้ควบคุมการอพยพไปยังจุดรวมพล
2. ป้องกันปากและจมูกระหว่างอพยพ
ควันไฟมีทั้งอนุภาค ความร้อน และก๊าซพิษ ใช้ผ้าหรือเสื้อปิดปากและจมูกระหว่างออกจากพื้นที่ หากมีน้ำสะอาดและไม่ทำให้เสียเวลา อาจชุบผ้าหมาดเพื่อช่วยลดฝุ่นควันบางส่วน
3. เมื่อมีควัน ให้ก้มต่ำหรือคลาน
- ย่อตัวหรือคลานให้ศีรษะอยู่ต่ำกว่าชั้นควัน
- ปิดปากและจมูกต่อเนื่อง
- ใช้ผนังหรือขอบทางเดินช่วยรักษาทิศทาง
- มุ่งไปยังป้ายทางออกหรือเส้นทางที่มีควันน้อยกว่า
- ก่อนเปิดประตู ใช้หลังมือแตะบานประตูหรือลูกบิด หากร้อนจัดให้เปลี่ยนเส้นทาง
หากควันดำหนาจนมองไม่เห็น มีความร้อนพุ่งใส่ใบหน้า หรือเส้นทางไม่ชัด อย่าฝ่าเข้าไปโดยเดา ให้ถอยไปใช้ทางสำรองหรือเข้าสู่พื้นที่ที่ปิดกั้นควันได้เพื่อขอความช่วยเหลือ
4. ไฟติดเสื้อผ้า: Stop–Drop–Roll
| ขั้นตอน | วิธีทำ |
|---|---|
| หยุด (Stop) | หยุดวิ่งทันที เพราะลมจะยิ่งโหมไฟ |
| นอนราบ (Drop) | ลงกับพื้น ปิดใบหน้าด้วยมือ |
| กลิ้ง (Roll) | กลิ้งไปมาจนเปลวไฟดับ |
หลังไฟดับ ให้ใช้น้ำสะอาดอุณหภูมิปกติช่วยลดความร้อนของบาดแผล ไม่ใช้น้ำแข็ง ยาสีฟัน หรือน้ำมัน และขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ หลักนี้ใช้เมื่อ ไฟติดเสื้อผ้าบนตัว ไม่ใช่แทนการอพยพจากห้องที่กำลังลุกไหม้
5. ถ้าติดอยู่ในห้อง ให้ปิดกั้นควันและส่งสัญญาณ
- ปิดประตูเพื่อชะลอควันและเปลวไฟ
- ใช้ผ้าชุบน้ำอุดช่องว่างใต้ประตูเท่าที่ทำได้โดยไม่เสี่ยง
- อยู่ต่ำใกล้พื้นและหายใจผ่านผ้า
- โทรแจ้งตำแหน่ง อาคาร ชั้น และหมายเลขห้องให้ชัดเจน
- ส่งสัญญาณจากหน้าต่างหรือพื้นที่ที่เจ้าหน้าที่มองเห็น
หลีกเลี่ยงห้องเก็บของหรือพื้นที่อับที่ไม่มีหน้าต่างและไม่มีทางออก อย่าทุบกระจกหรือกระโดดจากที่สูงโดยไม่มีคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่กู้ภัย
สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด
| ห้าม | เหตุผล |
|---|---|
| กลับไปหยิบทรัพย์สิน | เสียเวลาและอาจถูกไฟตัดทาง |
| ใช้ลิฟต์ | ไฟฟ้าอาจดับและควันอาจเข้าสู่ช่องลิฟต์ |
| ฝืนผ่านควันหนา | เสี่ยงหมดสติและหลงทิศ |
| เปิดประตูที่ร้อนจัด | อาจมีไฟและความร้อนรุนแรงอยู่อีกด้าน |
| ดับไฟที่ลุกลามแล้ว | ทำให้สูญเสียโอกาสอพยพ |
แล้วควรใช้ถังดับเพลิงเมื่อใด
ใช้ถังเฉพาะเมื่อไฟยังเล็ก คุณรู้วิธีใช้และชนิดถัง มีทางออกปลอดภัยอยู่ด้านหลัง และไม่มีควันหนา หากครบเงื่อนไขให้ใช้หลัก ดึง–ปลด–กด–ส่าย (PASS) โดยเล็งที่ฐานไฟ แต่ถ้าไฟสูง ลุกลามเร็ว มองไม่เห็นทางออก หรือเป็นความเสี่ยงพิเศษ เช่น แบตเตอรี่ลิเธียม ให้หยุดพยายาม อพยพและโทร 199
เช็กลิสต์ป้องกันก่อนเกิดเหตุ
บ้านและคอนโด
- ทดสอบเครื่องตรวจจับควันตามคำแนะนำผู้ผลิต
- กำหนดทางออกอย่างน้อยสองทางและจุดรวมพล
- วางถังดับเพลิงให้เห็นชัดและไม่ถูกบัง
- ซ้อมแผนช่วยเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ
สำนักงาน ร้านค้า และ SME
- ตรวจทางหนีไฟ ป้าย EXIT และไฟฉุกเฉินเป็นประจำ
- กำหนดผู้แจ้งเหตุ ผู้นำอพยพ และผู้นับจำนวนคน
- ตรวจถังดับเพลิงและบันทึกผลตามรอบ
- จัด การอบรมและซ้อมอพยพ ให้พนักงานรู้บทบาทจริง
คำถามที่พบบ่อย
ไฟไหม้ควรใช้ลิฟต์หรือไม่?
ไม่ควรใช้ลิฟต์ ให้ใช้บันไดหนีไฟหรือเส้นทางที่อาคารกำหนด เพราะไฟฟ้าอาจดับและควันอาจเข้าสู่ช่องลิฟต์
ผ้าชุบน้ำช่วยป้องกันควันพิษได้หรือไม่?
ช่วยลดฝุ่นควันบางส่วนได้ชั่วคราว แต่กรองก๊าซพิษไม่ได้และไม่ใช่อุปกรณ์ช่วยหายใจ ต้องออกจากพื้นที่โดยเร็ว
เมื่อใดไม่ควรใช้ถังดับเพลิงเอง?
เมื่อไฟลุกลาม ควันหนา ทางออกไม่ชัด ไม่รู้ชนิดถัง หรือไม่มีทางหนีอยู่ด้านหลัง ให้อพยพและโทร 199
ถ้าไฟติดเสื้อผ้าควรทำอย่างไร?
หยุดวิ่ง นอนราบ ปิดใบหน้า และกลิ้งตัวจนเปลวไฟดับ จากนั้นลดความร้อนของบาดแผลด้วยน้ำสะอาดและขอความช่วยเหลือทางการแพทย์
อ่านต่อที่เกี่ยวข้อง
เตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมก่อนเกิดเหตุ
SAFETYMAN ให้คำปรึกษาชนิดถัง จุดติดตั้ง การตรวจประจำปี และการอบรมสำหรับบ้าน ร้าน สำนักงาน และโรงงาน